به گزارش خبرنگار مهر، بعضی آدم‌ها را باید از روی کارهایی شناخت که در زمان حیاتشان آغاز کردند و راهی که پس از آن‌ها ادامه پیدا کرد. شهید حسن طهرانی‌مقدم، از چهره‌های محوری شکل‌گیری صنعت موشکی ایران، از همین جنس آدم‌هاست؛ مردی که نامش با تلاش، خودباوری، تجربه‌اندوزی و پیگیری برای رسیدن به هدف گره خورده است.
ششم آبان، سالروز تولد مردی است که زندگی‌اش را نمی‌توان تنها در چند عنوان نظامی یا فهرستی از دستاوردها خلاصه کرد. برای شناخت او، باید به روزهای آغازین مسیرش برگشت؛ به سال‌هایی که تشکیل یگان موشکی با دشواری‌های فراوان همراه بود و گروهی از نیروهای جوان، در میانه جنگ، مسئولیتی سنگین بر عهده گرفتند. آنچه این مسیر را خواندنی می‌کند، تنها نتیجه کار نیست؛ بلکه شیوه رسیدن به آن، تصمیم‌ها، موانع، تجربه‌ها و آدم‌هایی است که در این راه سهم داشتند.
کتاب‌ها می‌توانند ما را به همین بخش‌های کمتر دیده‌شده نزدیک کنند؛ به زندگی شخصی و حرفه‌ای یک فرمانده، به تلاش جمعی نیروهایی که در تاریخ کمتر نامی از آن‌ها شنیده‌ایم و به مسیری که از یک نیاز آغاز شد و به شکل‌گیری تجربه‌ای بومی در حوزه هوافضا رسید. به مناسبت سالروز تولد شهید طهرانی‌مقدم، پنج عنوان از کتاب‌های مرتبط با این روایت را می‌توان کنار هم خواند؛ آثاری که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به این مسیر نگاه می‌کنند.
«مرد ابدی» روایتی از زندگی و اندیشه یک فرمانده
برای کسی که می‌خواهد تصویری گسترده‌تر از زندگی شهید حسن طهرانی‌مقدم به دست بیاورد، «مرد ابدی» یکی از مهم‌ترین انتخاب‌هاست. این اثر سه‌جلدی به قلم معصومه سپهری، حاصل سال‌ها پژوهش و گردآوری خاطرات و اسناد است و زندگی شهید را در پیوند با تحولات حوزه موشکی و هوافضای ایران روایت می‌کند.
اهمیت کتاب در این است که طهرانی‌مقدم را تنها در جایگاه یک فرمانده نظامی نشان نمی‌دهد؛ بلکه تلاش می‌کند مسیر شکل‌گیری شخصیت، شیوه کار، نگاه او به پیشرفت و نقش وی در پایه‌گذاری صنعت موشکی ایران را در بستر تاریخی آن بازخوانی کند. مخاطب در این روایت با سال‌هایی روبه‌رو می‌شود که تصمیم‌ها و تجربه‌های پی‌درپی، بخشی از مسیر آینده را شکل دادند.
«مرد ابدی» برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد از یک آشنایی کوتاه با نام و عنوان شهید فراتر برود و با جزئیات بیشتری از زندگی و تلاش‌های او آشنا شود. این کتاب، به‌جای آنکه زندگی یک چهره را در چند خاطره پراکنده خلاصه کند، می‌کوشد تصویری مستند و پیوسته از سال‌های فعالیت او ارائه دهد؛ تصویری که برای شناخت تاریخ معاصر صنعت دفاعی ایران نیز اهمیت دارد.
«خط مقدم» وقتی ساختن، خود بخشی از میدان بود
اگر «مرد ابدی» تصویری گسترده از زندگی شهید طهرانی‌مقدم ارائه می‌کند، «خط مقدم» خواننده را به برشی مشخص و پرحادثه از این زندگی می‌برد. فائضه غفارحدادی، در این کتاب، با رویکردی مستند و روایی، به تلاش گروهی از نیروهای جوان برای شکل‌گیری یگان موشکی ایران در فاصله مرداد ۱۳۶۳ تا دی ۱۳۶۵ می‌پردازد. در این روایت، مسیر پیشرفت هموار نیست. کمبود امکانات، دشواری‌های دوران جنگ و موانع متعدد، کار را پیچیده می‌کنند. آنچه روایت را پیش می‌برد، فقط نقش یک فرمانده نیست؛ بلکه همکاری گروهی است که باید در شرایط دشوار، راهی برای ادامه کار پیدا کند. از همین رو، «خط مقدم» فرصتی است برای دیدن سهم نیروهایی که در کنار طهرانی‌مقدم، در شکل‌گیری این تجربه نقش داشتند.
استفاده از مصاحبه‌ها، اسناد، خاطرات و نامه‌های خانوادگی، به روایت کتاب وجهی انسانی نیز می‌دهد. شهید در این صفحات تنها در جایگاه مسئول یک مأموریت مهم ظاهر نمی‌شود؛ زندگی خانوادگی و ارتباط او با اطرافیان نیز در کنار مسئولیت‌هایش قرار می‌گیرد. همین ترکیبِ تاریخ، خاطره و روایت داستانی، کتاب را برای مخاطبی که به دنبال متنی مستند اما خوش‌خوان است، جذاب می‌کند. «خط مقدم» یادآور این نکته است که دستاوردهای بزرگ، معمولاً نتیجه کار یک نفر نیستند؛ پشت هر مسیر ماندگار، مجموعه‌ای از تلاش‌ها، همراهی‌ها و تجربه‌های مشترک قرار دارد.
«هفدهمین روز» روایت خودکفایی از دل تجربه
کتاب «هفدهمین روز»، نوشته فاطمه عالمی و محمدحسین بارونقی، از زاویه‌ای دیگر به تاریخ شکل‌گیری توان موشکی ایران نگاه می‌کند. موضوع محوری این کتاب، خودکفایی و تجربه‌هایی است که در مسیر رسیدن به توانایی‌های بومی شکل گرفتند. خودکفایی، واژه‌ای است که گاهی در بیان دستاوردها به‌سادگی از کنار آن می‌گذریم؛ اما پشت آن، فرایندی طولانی از یادگیری، آزمون‌وخطا، حل مسئله و انتقال تجربه قرار دارد. «هفدهمین روز» می‌کوشد بخشی از این مسیر را روایت کند و نشان دهد که رسیدن به یک توانایی تازه، تنها به فراهم‌بودن امکانات وابسته نیست؛ بلکه به دانش، پیگیری و تجربه‌اندوزی نیز نیاز دارد.
قرارگرفتن این کتاب در کنار آثاری چون «خط مقدم» و «مرد ابدی»، به مخاطب کمک می‌کند تا موضوع را از زاویه‌ای مکمل ببیند: در یک کتاب با زندگی و مسیر یک فرمانده روبه‌رو می‌شود، در دیگری با تلاش جمعی برای شکل‌گیری یک یگان و در «هفدهمین روز» با مسئله خودکفایی و تجربه‌ای که در این مسیر به دست آمد. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ فناوری و روایت‌های مربوط به شکل‌گیری توان علمی و فنی کشور، دریچه‌ای برای شناخت بیشتر گذشته است.
«مردی با آرزوهای دوربرد» از دستاوردها تا خصلت‌های انسانی
برای شناخت یک شخصیت، گاهی لازم نیست از بزرگ‌ترین اتفاق‌های زندگی او شروع کنیم؛ گاهی یک رفتار روزمره یا خاطره‌ای کوتاه، چیزهای بیشتری درباره او می‌گوید. «مردی با آرزوهای دوربرد»، نوشته فائضه غفارحدادی، با همین رویکرد به سراغ زندگی شهید حسن طهرانی‌مقدم می‌رود. این کتاب در قالب ۳۵ روایت مستند، مخاطب را با اخلاق، منش و ویژگی‌های شخصیتی او آشنا می‌کند. برخلاف آثاری که بیشتر بر یک مقطع تاریخی یا فرایند شکل‌گیری یک مجموعه تمرکز دارند، اینجا توجه به جزئیات رفتاری و جنبه‌های انسانی شخصیت شهید اهمیت ویژه‌ای دارد.
عنوان کتاب نیز اشاره‌ای معنادار به فاصله میان آرزو و امکان است؛ به اینکه بلندپروازی، وقتی با کار و پیگیری همراه شود، می‌تواند به نیرویی برای حرکت تبدیل شود. در این روایت‌ها، مخاطب فرصت پیدا می‌کند پشت عنوان «پدر موشکی ایران»، با انسانی آشنا شود که زندگی و منش او نیز بخشی از میراثش به شمار می‌آید. «مردی با آرزوهای دوربرد» انتخاب مناسبی برای خوانندگانی است که می‌خواهند با متنی کوتاه‌تر و روایت‌محور، از ویژگی‌های فردی و اخلاقی شهید طهرانی‌مقدم شناخت بیشتری پیدا کنند؛ به‌ویژه مخاطبانی که تازه می‌خواهند مطالعه درباره زندگی او را آغاز کنند.
«آسمان‌دار» ادامه روایت در نسل دیگری از فرماندهان هوافضا
روایت صنعت هوافضا به یک نام یا یک دوره تاریخی محدود نمی‌شود. شناخت مسیر گذشته، زمانی کامل‌تر می‌شود که به تجربه‌ها و زندگی افرادی نیز توجه کنیم که در دوره‌های بعدی، مسئولیت‌های مهمی در این حوزه بر عهده گرفتند. مجموعه چهارجلدی «آسمان‌دار»، با رویکردی مستند و روایت‌محور، به زندگی چهار فرمانده شهید حوزه هوافضا می‌پردازد.
این مجموعه شامل چهار عنوان است: «مردی که می‌خواست زنده بماند» نوشته فائضه غفارحدادی، درباره شهید امیرعلی حاجی‌زاده؛ «مردی که نمی‌خواست دیده شود» نوشته مرضیه اعتمادی، درباره شهید محمود باقری؛ «مردی که می‌توانست پرواز کند» نوشته سید محمدیوسف جلالی، درباره شهید محمدباقر طاهرپور؛ و «مردی که هوای آسمان را داشت» نوشته زینب‌سادات طباطبایی، درباره شهید داوود شیخیان.
در این مجموعه، زندگی شخصی و حرفه‌ای فرماندهان در کنار تجربه‌های مدیریتی و نقش آن‌ها در حوزه‌های موشکی، پهپادی و پدافندی قرار می‌گیرد. اهمیت چنین آثاری در ثبت تجربه‌هایی است که اگر روایت و مستند نشوند، بخش‌هایی از تاریخ شفاهی و زیسته این حوزه از دسترس نسل‌های بعد دور می‌مانند. «آسمان‌دار»، از این جهت در کنار کتاب‌های مربوط به شهید طهرانی‌مقدم معنا پیدا می‌کند که نگاه مخاطب را از یک شخصیت به مجموعه‌ای از تجربه‌ها و نسل‌های مختلف گسترش می‌دهد. اگر «مرد ابدی» و «خط مقدم» برای شناخت ریشه‌ها و شکل‌گیری مسیر مناسب‌اند، این مجموعه امکان آشنایی با زندگی و تجربه‌های فرماندهان دیگری را فراهم می‌کند که در دوره‌های بعد در حوزه هوافضا فعالیت داشته‌اند.
از تولد یک انسان تا ماندگاری یک مسیر
ششم آبان، فرصتی برای بازخوانی زندگی شهید حسن طهرانی‌مقدم است؛ نه فقط برای یادآوری نام و مسئولیت‌های او، بلکه برای توجه به مسیری که در طول سال‌ها پیموده شد و تجربه‌هایی که در این راه شکل گرفتند. پنج عنوان «مرد ابدی»، «خط مقدم»، «هفدهمین روز»، «مردی با آرزوهای دوربرد» و مجموعه چهارجلدی «آسمان‌دار»، هرکدام بخشی از این تصویر را روشن می‌کنند: از زندگی و شخصیت یک فرمانده تا تلاش گروهی، از تجربه خودکفایی تا روایت‌های انسانی و از ریشه‌های یک مسیر تا زندگی فرماندهان نسل‌های بعد.
نظر شما